Rekenen met de Freonen – door Frans Debets – editie 50: 'Weer over netcongestie'

In de rubriek Rekenen met de Freonen deelt Frans Debets – speciaal voor de Freonen – zijn duurzame observaties. In deze editie bespreekt Frans hoe we de bestaande capaciteit van het elektriciteitsnet slimmer kunnen benutten, onder meer met flexibele transportrechten en prijsprikkels die stroomverbruik tijdens piekuren ontmoedigen. Ook gaat hij in op de hoge kosten van zwaardere elektriciteitsaansluitingen en waarom die huishoudens er toch niet altijd van weerhouden om netverzwaring aan te vragen.

De netcongestie blijft een hardnekkig probleem. De netbeheerders investeren miljarden en met allerlei slimme contracten wordt de capaciteit van het net beter benut, maar de problemen zijn voorlopig nog niet weg. In de eerste helft van 2026 legden de regionale netbeheerders 1061 kilometers kabels aan en ze plaatsten 1176 transformatorhuisjes, dat is meer dan de helft van wat ze in 2025 deden. Ze pakken nu hele buurten tegelijk aan, in 2025 waren dat er 20. In de eerste helft van dit jaar zitten ze al op 19 buurten! Dat gaat dus de goede kant op, maar de ambitie is 1000 buurten per jaar…

De wachtlijst van bedrijven en instellingen die wachten op de uitbreiding van hun aansluitvermogen steeg vanaf 2022 snel. Ondanks de inzet en investeringen van de regionale netbeheerders groeide de wachtlijst in 2026 door naar 15.498 aanvragen, maar de groei lijkt wat af te vlakken. Ook het gevraagde vermogen nam toe, maar ook daar is een afvlakking te zien.  

Bij de nationale netbeheerder Tennet liep de wachtlijst wat terug.

Slimmer gebruik bestaande netcapaciteit

De halfjaarrapportage van Netbeheer Nederland illustreert goed dat het niet meer alleen gaat om meer leidingen en transformatorhuisjes. Het slimmer gebruiken van de bestaande netcapaciteit krijgt steeds meer aandacht. Zo biedt Tennet het Tijdsgebonden Transportrecht aan. Daarmee mag de afnemer in 85% van de overeengekomen uren het volledige vermogen afnemen, voor de overige 15% laat Tennet een dag van tevoren weten of er (en hoeveel) vermogen beschikbaar is. De regionale netbeheerders bieden Blokstroom aan, de afnemer mag dan alleen in de afgesproken tijdsblokken het vermogen afnemen. Voor huishoudens zijn nog geen goed toepasbare instrumenten ontwikkeld. Toch zou het vrij makkelijk kunnen. Een begrenzing van het af te nemen vermogen tijdens piekuren is niet moeilijk te regelen. Nog eenvoudiger is een stevige prijsprikkel. Vanaf 2029, zo is het plan van de ACM, worden de netwerkkosten variabel gemaakt: duurder in de piekuren en goedkoper in de daluren.

Er is nu ook al een prijsprikkel. Een standaardaansluiting voor 3* 25 Ampère kost bij Liander € 360,39 per jaar. Als je verzwaart naar 3* 35 Ampère betaal je €1801,93. Toch weerhoudt deze 500% kostenverhoging de duizenden huishoudens niet die om netverzwaring vragen.

Bronnen